TARİHİ : 10 Mayıs 1926 yılına kadar Midyat ilçesine bağlı bir köy olan Gercüş’ün ilçe statüsüne kavuşması ile birlikte Gercüş’e bağlanan YOLAĞZI; 18.07.1987 yılında batmanın il olmasıyla birlikte Mardin ile olan bağlılığı sona erip batmana bağlı bir köy halini almıştır.eski bir Hıristiyan yerleşim merkezi olan Yolağzının eski adı ‘DERİNDİP’tir. Adının ayı kilisesi anlamına geldiği sanılmaktadır. Önceleri Diyarbakır’dan Şam’a giden yol buradan geçtiği söylenmektedir. Köyün içinde bulunan bazı mağaralar ve eski yerleşim kalıntıları gibi tarihi M.Ö. sine dayanan yerleşim yerleri mevcuttur. Tarihi ile ilgili fazlaca yazılı bilgi ve belge mevcut değildir. Nüfusunun tamamını Müslüman Aileler oluşturmaktadır.

İletişim için köyün web sitesi olan http://www.yolagzi.net/ tıklayın.

NÜFUSU : 1997 Nüfus sayım sonuçlarına göre; Köy 2800 nüfuslu olup Batman’ın en büyük köyleri arasındadır. Nüfus yılda ortalama %o16 artmaktadır. Köy genel olarak genç bir nüfusa sahiptir. Nüfusun azımsanamayacak bir bölümü köy dışında yaşamaktadır. Göç yönelimi iş kurumlarına bağlı olarak il merkezine ve sonra Marmara ve Ege bölgesine doğru akmaktadır. Halkın büyük bir bir kısmı Müslüman şafi mezhebine mensuptur. Halkın tümü Arapça ile birlikte Türkçe konuşmaktadır.

Coğrafi Yapısı

Köy, Mardin-Midyat eşiği denilen 1100-1200 m yükseklikteki dağların kuzey eteğinde, etrafı dağlarla çevrili 1060 rakımlı bir platoda kuruludur. Güneyinde Midyat, kuzeyinde Gercüş, doğusunda Dargeçit, batısında Savur ilçeleri ile çevrilidir. Köy merkezi Batman iline 75 km mesafededir. Yüzölçümü 15 km2 dir. Nüfus yoğunluğu km2 ye 24 kişidir. Köyde karasal iklim hüküm sürmektedir.

SOSYAL DURUMU:

KONUT TİPİ : Önceleri konut mimarisinde, tek katlı,kavisli ve geniş aile yapısına uygun taş binalar tercih edilmiş. Ancak son mimari örneklerinde çok katlı, betonarme binalar inşa edilmeye başlanmaktadır.

AİLE YAPISI : Geniş aile yapısı etkisini sürdürmektedir. Sosyal dayanışma anlayışı artmaya başlamıştır. Çok eşlilik ve çok çocukluluk kültürü etkisini yitirmiştir.Bununla beraber nüfus planlaması bilinci yavaş yavaş gelişmektedir. Kadının sosyal ve medeni değerlerden aldığı pay çok düşüktür. Sosyal ve ekonomik hayatın içine girememektedir.

ÖRF VE ADET : Geleneklerin sosyal baskısı bireysel düzlemde hissedilmektedir. Bunların bir kısmı ailelerce ayakta tutulmaktadır . Ayrıca Şeyhlik, Ağalık, Aşiret Reisliği gibi kavramlar önemini yitirmiştir.

SOSYAL VE KÜLTÜREL ETKİNLİKLER : Geçmişte yapılagelen halı ve kilim dokumacılığı kaybolmuş olsada bazı aileler tarafından ayakta tutulmaktadır. Sanatsal nitelik arz eden faaliyet yoktur. Kurulu bulunan Yolağzı Gençlik Spor Kulübü varlığını Gençlerin kendi emekleri sonucu zorlukla muhafaza etmektedir. Erkek nüfus vaktinin çoğunu ailesinin geçimi için gerek köy içinde gerek köy dışında çalışmada geçirmektedir. Köylüler için için lokaller bulunmadığındam halkla sosyo-kültürel ortam paylaşılamamaktadır.

GENÇLİK VE SPOR : Yolağzı Gençlik Spor Kulübü son zamanlarda ciddi başarılar elde etmektedir. Ancak zor ayakta durmaktadır. Yeterli oyun sahaları mevcut değildir. Bunun dışında Midyat ve Gercüşte halı saha oyunlarına rağbet hemen hergün mevcuttur. Sportif organizasyonlar mevcut değildir.

Eğitim ve Kültürel Durum
TARİHÇE: Okulumuz ilk defa, Köy tüzel kişiliği tarafından temin edilerek; Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 1951 yılında 1 derslik ve lojman olarak eğitim-öğretime açılmıştır. İlerleyen yıllarda öğrenci oranın artması ve var olan dersliğin ihtiyaçları karşılayamaması gibi sebeplerden dolayı ilave olarak 1 derslik eklendi. Yine zorunlu eğitimin 8 yıla çıkarılmasından dolayı II. Kademe öğrenci sayısının yeterli olması gibi nedenlerle 2 dersliğe ilave olarak; 7 derslik, 1 idareci odası, 1 öğretmen odası, 2 wc ilave edildi. 1951- 1995 Eğitim-öğretim yılları arasında, ilköğretim I.Kademesinde 807 öğrenci mezun oldu. Zorunlu eğitimin 8 yıla çıkarılmasından sonra, okulumuzun II. Kademesinden 2007 eğitim öğretim yılına kadar 225 öğrenci mezun olmuş olup, halen 403 ilköğretim öğrencisi, 45 okul öncesi öğrencisi ile eğitim öğretime devam etmektedir.

Köyün Okur-Yazarlık Durumu

Okuma yazma oranı %70 seviyelerinde görünmektedir. Okuma-yazma oranını çoğunlukla kadın ve kızlar düşürmektedir. Özellikle yaşlı nüfusu Türk dilini kullanma yetilerini geliştirmemişlerdir. Bunda kızları okula göndermeme eğilimi önemli sebeptir.

Halk Eğitimi

Halk  eğitim merkezi müdürlükleri, gerek köylerde gerekse kasaba ve şehirlerde her zaman ve her yerde, yaş cinsiyet  ve eğitim farkı gözetmeksizin bütün vatandaşlarımıza hitap eder tarzda eğitim hizmeti vermektedir. Halk eğitim  faaliyetlerine katılanların amaçları çok ve değişik olabilir

Kaynak: http://www.yolagzi.net/